Odwołanie darowizny nieruchomości przekazanej do majątku osobistego po rozszerzeniu wspólności majątkowej

Darowizna nieruchomości najczęściej trafia do majątku osobistego jednego z małżonków. Taki zamiar bywa podkreślany zarówno przez darczyńców, jak i samych obdarowanych. Jednak w praktyce, już po dokonaniu darowizny, małżonkowie ci często decydują się na rozszerzenie wspólności majątkowej małżeńskiej, co powoduje automatyczne włączenie darowanej nieruchomości do majątku wspólnego.

Co dzieje się w sytuacji, gdy darczyńca chce odwołać darowiznę z powodu rażącej niewdzięczności?
Czy objęcie nieruchomości wspólnością małżeńską utrudnia, ogranicza lub wyklucza zwrot?

Potrzebujesz omówienia procedury krok po kroku, zobacz opracowanie na blogu:
 procedura odwołania darowizny nieruchomości

1. Podstawy odwołania darowizny nieruchomości

W przypadku darowizny nieruchomości już wykonanej najistotniejsza jest jedna przesłanka:

rażąca niewdzięczność obdarowanego (art. 898 § 1 KC).

To zachowanie:

• obiektywnie poważne,
• świadomie krzywdzące,
• naruszające podstawowe obowiązki wobec darczyńcy,
• wykraczające poza zwykłe konflikty rodzinne.

2. Rażąca niewdzięczność – jak ją rozumieć

Sądy od lat wskazują, że rażąca niewdzięczność musi być zachowaniem poważnym, obiektywnie nagannym. Przykłady:

• odmowa pomocy darczyńcy w chorobie lub zagrożeniu zdrowia,
• poważne zniewagi, agresja, zastraszanie, poniżanie,
• próby wyrządzenia szkody (np. wyrzucenie darczyńcy z mieszkania),
• wszczynanie postępowań przeciwko darczyńcy w złej wierze,
• długotrwałe działania nakierowane na zerwanie relacji.

Więcej przykładów opisuję także w artykule o odwołaniu darowizny:
rażąca niewdzięczność obdarowanego – przykłady z orzecznictwa

3. Darowizna nieruchomości do majątku osobistego

Zgodnie z art. 33 pkt 2 KRO, nieruchomość otrzymana w drodze darowizny trafia do majątku osobistego obdarowanego małżonka — o ile darczyńca nie postanowił inaczej.

To znaczy, że jeżeli jako darczyńca dokonałeś darowizny na rzecz wyłącznie swojego dziecka, to niezależnie, czy pozostaje on we wspólności majątkowej małżeńskiej, czy nie, to nieruchomość staje się składnikiem jego majątku osobistego.

Temat majątku osobistego i wspólnego omawiam szerzej tutaj:
majątek osobisty małżonka a majątek wspólny – jak je odróżnić

4. Co dzieje się po rozszerzeniu wspólności majątkowej małżeńskiej

Po pewnym czasie obdarowany ze swoim małżonkiem mogą zawrzeć umowę rozszerzającą wspólność majątkową o darowaną nieruchomość.
W takim przypadku nieruchomość pierwotnie osobista staje się składnikiem majątku wspólnego.

W praktyce powoduje to obawę:
czy włączenie nieruchomości do majątku wspólnego uniemożliwia darczyńcy odwołanie darowizny?

Odpowiedź jest jednoznaczna: NIE.

„Jeżeli na skutek rozszerzenia przez małżonków wspólności ustawowej przedmiot darowizny dokonanej na rzecz jednego z nich wszedł w skład majątku wspólnego, do zwrotu tego przedmiotu, wobec odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego, obowiązani są oboje małżonkowie (art. 898 § 1, 2 w zw. z art. 407 KC).”

Uchwała SN z 15.01.1992 r., III CZP 142/91, Legalis nr 27572.

5. Skutki odwołania darowizny po rozszerzeniu wspólności majątkowej

Prawo odwołania darowizny pozostaje aktualne

Rozszerzenie wspólności jest umową między małżonkami, a nie między darczyńcą a obdarowanym.
Dlatego nie może ograniczać uprawnień darczyńcy.

Oboje małżonkowie odpowiadają za zwrot nieruchomości

Jeśli nieruchomość została objęta wspólnością, to korzyść majątkową uzyskali obydwoje.
A skoro tak — oboje odpowiadają za:

zwrot nieruchomości (przeniesienie własności), lub

zwrot wartości nieruchomości (gdy zwrot w naturze jest niemożliwy).

6. Najważniejsze wnioski

• Darowizna nieruchomości dokonana do majątku osobistego może być odwołana, nawet jeśli później nieruchomość została objęta wspólnością majątkową z małżonkiem obdarowanego,
• Rozszerzenie wspólności nie chroni obdarowanego przed skutkami rażącej niewdzięczności.
• Po włączeniu nieruchomości do wspólności małżeńskiej obowiązek zwrotu obciąża oboje małżonków.
• Odpowiedzialność wynika z uzyskania korzyści majątkowej, a nie z osobistego zachowania drugiego małżonka.

adw. Ewelina Witkowska-Kowalczuk tel. 507 823 331e-mail.: adwokat.witkowska@gmail.com